Bovenleiding modeltram, systeem kettingophanging

 

Proefrijden onder de complete bovenleiding!

Op het rechte traject aan de voorzijde van de modeltrambaan was het bovenleidingsysteem "kettingophanging" gepland. In de werkelijkheid hangt bij kettingophanging de rijdraad middels hangdraden aan een draagkabel. Bij nabootsing in model worden de hangdraden eerst op de rijdraad gesoldeerd. Daarna wordt de draagkabel aan die hangdraden vastgemaakt.

Na drie dagen knippen, buigen en solderen van draad hangt ook de draagkabel met de hangdraden en hebben de trams daarna met succes de proefritten voltooid. De rijdraad over het binnenste spoor van de keerlus moet wellicht nog een enkele mm naar binnen getrokken worden en er is elders ook nog wel wat "recht te strijken". Maar ik ben er nu al zeer tevreden mee.

Lijnenspel in tegenlicht....

Voor het solderen van de hangdraden op de rijdraad is weer een "tafel" gemaakt. Tafel en rijdraad heb ik met tape goed gefixeerd. Solderen aan bewegende onderdelen kan niet. Het vasthouden van een pincet met daarin een hangdraadje van 0,2 mm op de rijdraad van 0,3 mm vergt ook nog eens een vaste (rechter)hand.

 

Vooraf op maat gemaakte hangdraden zijn op de rijdraad gesoldeerd.

Het solderen van de ingeschoven draagkabel was daarna eenvoudiger, hier kon gewoon met rechts gesoldeerd worden:

Leesbril en hoofdlamp op en de tijd vloog voorbij!

Door de geringe afspanning van de rijdraad kon ook de draagkabel niet strak aangetrokken worden. Het maken van een goed gelijkende bovenleiding werd daardoor moeilijker dan op mijn vorige RhB modelbaan. Alles is nu aardig in evenwicht, maar mogelijk moet er later nog wat bijgesteld worden.

Nu eerst nog de draden schilderen en dan is er weer een hoofdstuk afgesloten.

Op een enkele plek was nog wat snoeiwerk noodzakelijk.....

Met groet, Jan

Bovenleiding modeltram, de rijdraden.

 Het aanbrengen van de rijdraden kostte mij drie volle werkdagen, nu rijden de trams onder de draad!

Gewerkt is met 0,3 mm Bronzefederdraht van Weichen-Walter. 

Proefrit en controle op fouten.

Foto's lieten zien wat er nog aangepast moet worden.

Voor het solderen van de rijdraden zijn de houten blokjes weer neergezet. Vooraf had ik voor elk blokje de juiste maat tussen mast en rijdraad bepaald en op de blokjes aangegeven. Het solderen zelf werd zo een eenvoudige zaak. De tijd ging vooral zitten in de juiste maatvoering en de juiste afspanning. Na het maken van foto's bleek dat er naderhand ook nog kleine zaken aangepast moesten worden. 

Spelden houden de rijdraad op de juiste afstand.

Tape zet de zijwaartse goed vast tegen het hout.

Alle bovenleiding is aangebracht zoals dat in werkelijkheid ook gedaan zou zijn. Ik heb op het zichtbare gedeelte twee 6 m lange rijdraden gebruikt die elkaar kruisen in de tweesporige keerlus en na de keerlus afgespannen zijn aan een mast. Die twee masten zijn voorzien van een (functieloze ) wielafspanning. Zie ook het vorig bericht: Afspaninrichting bovenleiding.

Het afspannen van de rijdraad bleek niet eenvoudig. De rijdraad dient zo strak mogelijk gespannen te worden. Ik doe dat met spiraalveren. In het schaduwstation blijven deze zitten, op de zichtbare afspanpunten kan dat natuurlijk niet. Daarom deze constructie:

Voor het solderen eerst de rijdraad onder de juiste spanning zetten.

Tijdelijk is een stevige schroef in het hout gedraaid. De rijdraad loopt van de veer, langs de wielafspanning. Op bovenstaande foto de veer van een eerste rijdraad, daarachter de wielafspanning van een tweede rijdraad met twee velden daar weer achter de daarbij behorende veer.

Draadverloop wielafspanning.

De af te spannen rijdraad loopt over het wiel naar de grote veer. Een hulpdraad loopt eveneens over het wiel, om de mast en weer terug over de andere zijde van het wiel. De drie draden zijn door een klein buisje geleid, op de foto zichtbaar voor het wiel. De twee einden van de hulpdraad zijn eveneens afgespannen. Als alles op de goede spanning staat werden de draden met soldeer in het buisje vastgezet en vervolgens afgeknipt. De mast wordt dan belast met de rijdraadspanning. De mast is geschoord met een draad naar de baan. Het wiel zelf wordt niet belast. Ik heb van het oorspronkelijke wiel te veel verwijderd.

Wielafspaninrichting gemonteerd.

De rijdraad staat niet zo snaar strak als op mijn vorige RhB modelbaan. Bij het bovenleiding systeem "tramophanging" trekt een te strakke rijdraad in de 25 cm boog alles naar binnen. De spanning is bepaald door te kijken wat de rijdraad doet. 

Alle pantografen van de trams zijn daarop aangepast. De pantograaf staat met heel weinig druk tegen de rijdraad. Ik gebruik nu een Sommerfeldt veertje 041 (1,5 x 9 mm) die ik tot 11 mm oprek. 

De rijdraad blijft nog even onbeschilderd. Daardoor kunnen nog aanpassingen gedaan worden.

Tijdens proefritten bleek dat er hier en daar nog wat bijgesteld moest worden.

Groene kleur: maximale uitwijking van 3 mm uit de spoor as.

In de scherpe bogen van de keerlus bleek de rijdraad op een paar punten net buiten het "groene gebied" (maximale uitwijking) bevestigd te zijn. Dat was eenvoudig te herstellen, maar de rijdraad afspanning moest wel weer opnieuw. 

Ik het schaduwstation is dezelfde draad gebruikt, maar met ingekorte Sommerfeldt mastjes.

Vlak voor de lage keerlus glijdt de pantograaf van de rijdraad op de omgekeerd bevestigde spoorstaaf aan het "dak".

Bovenleiding in het schaduwstation.

Inmiddels rijden alle trams op normale snelheid. Het is een fascinerend gezicht hoe de pantograaf onder de "hoekig" opgehangen rijdraad door de scherpe bocht glijdt. Als alles klaar komt er zeker een filmpje!

Nu eerst de hangdraden en draagkabels aanbrengen op het rechte traject. Bovenleiding zelf maken blijft een tijdrovend, een uitdagend maar ook erg mooi werk!

Met groet, Jan

Afspaninrichting bovenleiding

Een volgende stap in het bovenleiding verhaal, zie ook het vorig bericht over spandraden, was de afspaninrichting voor de rijdraad. Aan de hand van foto's van afspaninrichtingen bij de halte Wouwermanstraat, tegenover het HOVM, is gezocht naar een best mogelijke nabootsing. 

   

Bij Sommerfeldt vond ik een ÖBB uitvoering die het meest op de HTM uitvoering leek. Het model is ontdaan van alle niet gelijkende onderdelen. Van Swiss Model Rail had ik nog enkele gewichten liggen die beter waren dan de te grote ÖBB gewichten. De geleiding voor het gewicht is ook aangepast.

Zoals bij het voorbeeld is de mast gezekerd met een kabel naar twee L-profielen op de grond. De rijdraad zal op het zelfde punt aan de mast worden vastgezet om de constructie niet te veel te belasten. Er komt een behoorlijke spanning op de rijdraad te staan!

Het volgende werk is het aanbrengen van alle rijdraden. Ik heb eerst nog een stukje rijdraad voor proef tussen twee masten gespannen om de stand van de stroomafnemer te controleren. Ik vind op het PCC model van Riess de stroomafnemer te hoog op het dak staan. De stand blijkt nog acceptabel. Het zou nog mooier zijn als het voetstuk van de stroomafnemer op het dak van de tram wat zou zakken. Dat is iets voor later.

 

Proefopstelling controle stand pantograaf.

De hoogte van de tram komt precies overeen met het voorbeeld.
Het voetstuk van de pantograaf staat echter te hoog.

Het aanbrengen van de definitieve rijdraden gebeurt met de blokjes die op bovenstaande foto's ook te zien zijn. Met dat werk ben ik wel een tijdje zoet!

Tot later, Jan

Spandraden

Spandraden

De kabels tussen muren of masten die de rijdraad van de trambovenleiding dragen worden spandraden genoemd. Het betreft dan het bovenleidingsysteem met tramophanging. Dat in tegenstelling tot kettingophanging waarbij de rijdraad middels hangdraden aan een draagkabel hangt. Op mijn modeltrambaan komt er tramophanging in de eindlus en de in de boog naar het opstelstation.

Daarvoor moet er vooraf worden gemeten hoe ver de spandraden in de scherpe bogen uit elkaar komen te hangen. Dat blijkt bij de 25 cm boog 11 cm te zijn. Dit is gemeten in het spoor:

Rijdraad in de 25 cm binnenboog maximaal 3 mm uit het midden van het spoor.

De ophangpunten komen 3 mm uit de as richting buitenzijde boog. Ik heb houten blokjes van 69 mm hoogte gemaakt die aan de masten vastgeklemd kunnen worden. Op die blokjes zijn de ophangpunten aangegeven. De blokjes zijn onmisbaar voor het soldeerwerk t.b.v. de zijwaartsen en later de rijdraden.

27 Blokjes en ook nog een aantal in het schaduwstation.

Blokje nr. 10, op de zwarte punten komt later de rijdraad.

De spandraad is 0,2 mm dikke gitaarsnaar (RotoSound NP010), de zijwaartsen 0,5 mm staaldraad.

Met deze materialen heb ik zeer goede ervaringen op mijn vorige RhB-modelbaan.

Zeer kleine isolatoren zijn weer gesneden uit Sommerfeldt 167. 

Volgende maand verder met de rijdraden!

Met groet, Jan

Bovenleidingportalen schaduwstation

 

Op een regenachtige vrijdag is een dag gewerkt aan de bovenleidingportalen van het schaduwstation.

Achter de keerlus is nu "het dak" van het schaduwstation zichtbaar.

Het schaduwstation was al afgedekt met een in twee delen afneembaar dak van 6 mm hechthout (lichte gedeelte midden foto). Aan de zijde van keerlus is de hoogte van de dakplaat gelijk aan het stoepniveau, aan de andere zijde is dat 5 cm hoger. Het dak wordt later gecamoufleerd met duinlandschap en bos.

De beschikbare ruimte onder dat dak was voor bovenleidingportalen maar gering, 69 mm boven spoorstaaf. Ik kon geen normaal portaal plaatsen met twee masten aan weerszijden van de sporen. Ik had Sommerfeldt trambovenleiding, masten nr. 108, maar die waren te hoog. Ik heb ze moeten aanpassen. Allereerst zijn de masttoppen en de diagonalen weggeslepen. Om de stabiliteit te waarborgen is een messingprofiel over de mastarmen vastgezet. Ik heb geen mogelijkheid voor hardsolderen of puntlassen. Ik heb tweecomponenten metaallijm gebruikt.

Sommerfeldt 108 als onderdeel van een portaal.

In het 3,5 x 3,5 mm U profiel zijn eerst stukjes 1,5 x 1,5 mm U profiel gelijmd om hoogteverschillen op te vangen en de rijdraadbeugels voldoende bereikbaar te houden.

Opbouw portaalbalk.

Daarna zijn de mastjes er in gelijmd. De lijm moest een dagdeel uitharden. Gelukkig waren er wasknijpers genoeg!

Wachtend op montage....

De mastvoeten zijn zodanig verzonken dat de bovenzijde van de portaalbalk exact 68 mm boven de spoorstaaf is. De portalen zijn behoorlijk stevig. Losse mastjes geven nog wat extra bescherming tegen schade bij afnemen en plaatsen dakdelen.

Lengte en hoogte van de portalen zijn afgestemd op de dakplaten.

De enkelvoudige masten zijn voorzien van een extra mast tegen horizontale verdraaiing. 

Schaduwstation met één dakdeel geplaatst.

De twee afneembare dakdelen hebben bevestigingsbouten t.b.v. handgrepen om het dak probleemloos af de modeltrambaan te nemen of terug te plaatsen. Die bouten worden later door groen gecamoufleerd.

Schaduwstation onder twee dakdelen. In het midden het programmeerspoor.

Tussen trottoir en verhoogd dak komen stadshuizen. Op het rechter dakdeel komen bosjes die aan gaan sluiten op tegen de open zijde van het dak te plaatsen bos. Zo zal het dak later niet meer opvallen.

Het bos zal ook op een afneembaar stuk komen, op stoepniveau en over het programmeerspoor dat op de foto boven nog net zichtbaar is. Het programmeerspoor krijgt geen bovenleiding.

De volgende stap zal het afwerken van de hier rechts onder zichtbare trambaan zijn, compleet met met trambovenleiding en zandbaan.

Genoeg te doen!

Met groet, Jan

HTM Bovenleidingmasten, deel 3

Optuigen.... en voor de kerst klaar!

Op 23 december waren de 5 masten klaar.

Weer een hoofdstuk toegevoegd, niet zonder enige stress, maar achteraf met veel voldoening. Met deze ervaring zou een volgende serie masten weer beter worden. Voorlopig laat ik het hierbij. 

Het achteraf aanbrengen van isolatoren had ik al eens gedaan. Door het rechthoekige profiel van het nietje bleek dit nu simpel te zijn. De gehalveerde stukjes bleven zonder lijm al zitten. Op een ronde draad vliegen ze alle kanten op!

Sommerfeldt art.nr. 167 doorgesneden.

De kopjes van de Sommerfedt isolator werden gebruikt op de zijwaartsen. De zijwaartsen had ik eerst eerst gemaakt uit 0,6 mm nikkel zilver van Sommerfeldt. Ik merkte pas dat ik een fout had gemaakt toen de isolator daar niet op wilde. Ik heb ze moeten vervangen door 0,5 mm staaldraad van hetzelfde merk. De grootte en vorm van de isolatoren zijn een zo goed mogelijk nabootsing van de kleine isolatoren in de HTM bovenleiding uit 1975.

Zowaar was er in deze grijze dagen nog even een blauwe lucht te zien!

(de groothoeklens vertekent, alles is wel recht)

De masten zijn gelakt met Humbrol 28 (mat). Ik had 7 kleuren naast elkaar gezet en deze kleur bleek het beste overeen te komen met wat te zien was op kleurenfoto's uit 1975. HTM masten waren er ook in bruin en groengrijs, maar in de veel voorkomende lichte kleur grijs vallen de karakteristieke masten beter op.

De 5 op een rij zonder de mastvoeten. Die zijn op de modeltrambaan geschilderd.

De masten blijven uitneembaar tot dat de rijdraad gespannen wordt. Dat is makkelijker bij werkzaamheden en geeft bescherming bij onbedoeld aanraken. In dat laatste geval draait de masttop rond.

Het volgende werk in 2025: De sporen in het zand gaan leggen!

Tegenlicht.

Hiermee zijn vier maanden werk aan de modeltrambaan afgesloten. Niet altijd makkelijk en er waren momenten dat ik alles in de IJssel wilde kieperen. Niet alles lag zo maar in de winkel en er moest veel aangepast of zelf gemaakt worden.

Het uitzoekwerk heeft veel tijd gekost en was ook erg fijn om te doen. Met dank aan diegenen die hierin hebben bijgedragen.

Vele uitdagingen volgen nog en het schrijven aan dit Blog zal voorlopig nog wel even doorgaan!

Ik wens alle lezers een voorspoedig 2025!

Jan

HTM Bovenleidingmasten, deel 2

 "Knotenblech"

Verzin daar maar een vertaling voor! Ik hou het op mastbeugel.

De klassieke HTM bovenleidingmast is bijna compleet.

Het werk aan de bovenleidingmasten vordert gestaag. Aan de eerste drie masten zijn de draagarmen, de uithouder en de zijwaartsen bevestigd. Zoals in het vorige bericht al vermeld, lukt het mij maar moeilijk om gaatjes te boren in de dunne messing staafjes. Ik zocht een alternatief en vond dit in een mastbeugel op een Sommerfeldt trambovenleidingmastje. Ze waren tot mijn verrassing ook los verkrijgbaar.

Sommerfeldt 201 "Knotenblech"

Ik heb ze gebruikt in het "Knotenpunkt" op het 2 mm mastdeel en aangepast bij de zijwaartse op het 3 mm mastdeel. Op de bovenste foto is dit nog goed zichtbaar. De zijwaartse op de uithouder is met een stukje N-spoor raillas bevestigd. Dat raillasje schuift perfect op het 1x1 mm T profiel. De uithouder hangt aan de draagarm met 0,2 mm gitaarsnaar. 

Het was allemaal loep-lamp-werk!

De volgende stap is het fixeren van de nog schuivende delen op de mast met Loctite 648. Ik wil niet nog meer soldeer op de mast, het oogt nu nog mooi strak. De mastvoeten zijn al op de tafel vastgezet. De rest blijft voorlopig uitneembaar.

De masten worden nog nauwkeurig afgesteld, geschilderd met Humbrol 28 en daarna voorzien van Sommerfeldt isolatordelen.

Aanklikken voor een vergroting!

Wordt vervolgd, Jan.

HTM Bovenleidingmasten, deel 1

 Buigen of barsten?

De masten zijn er. Ik heb ze voor proef geplaatst, nu de draagarmen nog.

Deze weken staan in het teken van de HTM bovenleidingmasten met de klassieke draagarmen. Masten maken is niet moeilijk, de draagarmen zijn wel een lastig verhaal. Ik wil proberen de werkelijkheid zo goed mogelijk te benaderen en dan wordt alles klein..... erg klein! 

De draagarmen krijgen een T-profiel 1x1 mm. Dat profiel is goed te buigen, maar onvoorzichtig in een kleine hoek buigen betekent barsten....  Allereerst heb ik de bogen met 5 mm boogstraal gebogen. Dat gaat makkelijk als je een staafje rond 10 mm voorziet van een gleufje dat het profiel in bedwang houdt.

Buigen tot 45 graden.

T-profiel 1x1 mm gebogen tot 45 en 90 graden.

Een volgende stap was het aanbrengen van de beugels voor de draagkabels. Ik heb bij een (inmiddels gesneuvelde) proefmast al ondervonden dat deze beugels sterk beeldbepalend zijn. Exacte schaalverhoudingen zijn hier dus belangrijk. De uiterst kleine isolator komt later van Sommerfeldt. Die ga ik doorsnijden en weer verlijmen op het nietje. Dat gebeurt pas na het schilderen van de masten. 

Draagkabelbeugels uit kleine nietjes.

De draagarmen hebben in werkelijkheid nabij de mast een knik van 45 graden. Door het gebruik van mastbeugels van Sommerfeldt vervalt dat in het model. In het volgende bericht meer hierover. 

Ik wacht nu op het "Knotenblech" van Sommerfeldt om de draagarmen aan de ronde masten te solderen. Het boren van gaatjes voor steunen in de mast was geen succes. Het niet hebben van precisie boorapparatuur of draaibank was hier debet aan. Ik ga voor slechts 7 masten geen nieuwe machine aanschaffen. En de proefmast is onder belasting geknikt op het 1 mm gaatje in de 2 mm buis. Ik volg dus maar een eigen concept.

Het zal geen Sommerfeldt-stabiliteit geven, daarvoor is het T-profiel te zwak. Ook het centrale deel van de mast uit 2 mm messingstaaf is bij zware belasting snel verbogen. Maar zien of later alles heel blijft!

Wordt vervolgd! Jan.